فرق خال و زگیل تناسلی؛ کدام بی‌خطر است و کدام درمان می‌خواهد؟

دیدن یک لکه یا برآمدگی تازه در ناحیه ی تناسلی برای بیشتر مردها لحظه ی نگران کننده ای است. اولین سوالی که به ذهن می رسد این است: «این یک خال ساده است یا زگیل تناسلی؟» جواب این سوال اهمیت زیادی دارد؛ چون یکی از این دو معمولا فقط پایش می خواهد و دیگری هم به شریک جنسی منتقل می شود و هم اگر رها شود، زیاد و بزرگ تر می شود.

مشکل اینجاست که در پوست نازک ناحیه ی تناسلی، این دو گاهی شبیه هم دیده می شوند. بعضی زگیل ها تیره رنگ اند و بعضی خال ها کمی برجسته. در این مقاله به زبان ساده توضیح می دهیم خال و زگیل تناسلی از کجا می آیند، با چه نشانه هایی از هم جدا می شوند، کدام بی خطر است و کدام درمان می خواهد، و چه زمانی دیگر نباید منتظر ماند.

خال در ناحیه ی تناسلی چیست و چرا ایجاد می شود؟

خال در واقع تجمع سلول های رنگ ساز پوست در یک نقطه است. این سلول ها به طور طبیعی در سراسر پوست پخش اند و رنگدانه ی قهوه ای پوست را می سازند. وقتی تعدادی از آن ها کنار هم جمع شوند، یک لکه ی گرد یا بیضی قهوه ای تا مشکی دیده می شود. خال ها می توانند روی آلت، کیسه ی بیضه، کشاله ی ران و اطراف مقعد هم ظاهر شوند؛ درست مثل هر جای دیگر بدن.

بیشتر خال ها در کودکی و جوانی پیدا می شوند و بعد سال ها همان شکل و اندازه را حفظ می کنند. خال هیچ ربطی به رابطه ی جنسی ندارد، ویروسی نیست و با تماس به کسی منتقل نمی شود. بسیاری از مردها حتی متوجه خال ناحیه ی تناسلی خود نیستند تا اینکه هنگام اصلاح یا حمام ناگهان آن را می بینند و تصور می کنند تازه ایجاد شده است.

زگیل تناسلی چیست و چه شکلی دارد؟

زگیل تناسلی نتیجه ی عفونت پوست با انواع کم خطر ویروس اچ پی وی است. ویروس از راه تماس نزدیک پوست با پوست، معمولا در رابطه ی جنسی، وارد خراش های ریز پوست می شود و سلول های لایه ی سطحی را وادار به رشد بیش از حد می کند. حاصل این رشد، برآمدگی نرم و گوشتی است که سطح آن مثل گل کلم ناهموار است.

زگیل ها ناگهان ظاهر نمی شوند؛ بین تماس و دیده شدن اولین برآمدگی معمولا چند هفته تا چند ماه فاصله است که به آن دوره کمون hpv می گویند. در ابتدا ممکن است فقط یک یا دو برجستگی ریز به اندازه ی سر سوزن دیده شود که به سختی از پوست اطراف قابل تشخیص است. برای آشنایی دقیق تر با این مرحله، مقاله ی شکل اولیه زگیل تناسلی را ببینید. حتی زگیل تناسلی خفیف هم واگیردار است و نباید به حال خود رها شود.

فرق خال و زگیل تناسلی در یک نگاه

جدول زیر مهم ترین تفاوت های ظاهری و رفتاری این دو ضایعه را کنار هم گذاشته است. یادتان باشد این جدول برای آشنایی است، نه تشخیص؛ هیچ ضایعه ای را فقط با تطبیق با یک جدول درمان نکنید.

۶ نشانه برای تشخیص خال از زگیل تناسلی که خودتان می بینید

اگر با دقت و زیر نور خوب به ضایعه نگاه کنید، این شش نشانه کمک می کند حدس اولیه ی درست تری بزنید. اما تصمیم نهایی همیشه با پزشک است.

وقتی مرز باریک می شود؛ ضایعه هایی که شبیه هر دو هستند

در عمل، بخش بزرگی از مراجعه ها مربوط به ضایعه هایی است که نه کاملا شبیه خال اند و نه کاملا شبیه زگیل. شناختن این موارد کمک می کند بی دلیل نترسید و از طرف دیگر، یک ضایعه ی مهم را هم نادیده نگیرید.

زگیل تیره رنگ

همه ی زگیل های تناسلی هم رنگ پوست نیستند. در پوست های تیره تر یا در زگیل های قدیمی، رنگ ضایعه می تواند قهوه ای شود و کاملا شبیه خال به نظر برسد. نوع خاصی از ضایعه های ناشی از انواع پرخطر همین ویروس هم به شکل برجستگی های صاف و قهوه ای تیره ظاهر می شود. این ضایعه ها از نظر پزشکی اهمیت بیشتری دارند و معمولا برای تشخیص قطعی به نمونه برداری نیاز دارند.

خال گوشتی یا منگوله پوستی

زائده ی کوچک و نرمی که با یک پایه ی باریک به پوست وصل است، معمولا نه خال رنگی است و نه زگیل؛ بلکه منگوله ی پوستی است که در کشاله ی ران و زیر بغل زیاد دیده می شود. این ضایعه بی خطر است و تفاوت آن با زگیل را مفصل در مقاله ی فرق منگوله پوستی با زگیل توضیح داده ایم.

لکه های قرمز تیره روی کیسه ی بیضه

نقطه های ریز قرمز تیره تا بنفش روی کیسه ی بیضه که با گذشت سن زیاد می شوند، معمولا رگ های کوچک گشادشده اند، نه خال و نه زگیل. اسم این ضایعه آنژیوکراتوم است و جز در موارد خونریزی یا مشکل ظاهری، درمان خاصی نمی خواهد. البته زگیل تناسلی روی بیضه هم ممکن است ایجاد شود که ظاهر آن کاملا متفاوت است.

لکه های چسبیده ی قهوه ای

در مردهای میانسال، گاهی لکه هایی قهوه ای و کمی برجسته با سطح مومی دیده می شود که انگار روی پوست چسبانده شده اند. این ضایعه ها با بالا رفتن سن ایجاد می شوند و خوش خیم اند، اما چون شباهت زیادی به زگیل و خال دارند، تشخیص آن ها باید با معاینه قطعی شود.

دانه های ریز سفید یا زرد هم رنگ نیز اغلب غدد طبیعی پوست هستند؛ درباره ی آن ها در مقاله ی دانه های سفید روی اندام تناسلی بخوانید. فهرست کامل تر را هم در بیماری های مشابه با زگیل تناسلی آورده ایم.

کدام بی خطر است؟ خال معمولی و نشانه های هشدار آن

خبر خوب این است که اکثریت خال های ناحیه ی تناسلی کاملا خوش خیم اند و فقط کافی است گاهی آن ها را زیر نظر داشته باشید. اما چون این ناحیه کمتر دیده می شود، تغییرات آن هم دیرتر متوجه می شوند. سرطان پوستی که از سلول های رنگ ساز شروع می شود، یعنی ملانوم، در ناحیه ی تناسلی بسیار نادر است؛ ولی وقتی رخ می دهد، معمولا دیر تشخیص داده می شود. به همین دلیل، متخصصان پوست برای ارزیابی هر خال، یک قاعده ی پنج حرفی ساده را پیشنهاد می کنند.

متخصصان پوست توصیه می کنند خالی را که ناقرینه است، لبه های نامنظم دارد، چند رنگ است، بزرگ تر از حدود شش میلی متر است یا در حال تغییر است، حتما به پزشک نشان دهید.

به نقل از: American Academy of Dermatology

کدام درمان می خواهد؟ زگیل تناسلی را نمی شود رها کرد

بر خلاف خال، زگیل تناسلی هیچ وقت در دسته ی «فقط پایش کنید» قرار نمی گیرد. دلیلش ساده است: ویروس فعال است، از سطح زگیل به پوست سالم اطراف و به شریک جنسی منتقل می شود و هرچه زمان بگذرد، تعداد و اندازه ی ضایعه ها معمولا بیشتر می شود. درمان زودهنگام یعنی جلسات کمتر، هزینه ی کمتر و جای کمتر.

حدود ۹۰ درصد زگیل های تناسلی از دو نوع کم خطر این ویروس ایجاد می شوند.

به نقل از: StatPearls

این آمار یعنی بیشتر زگیل ها از انواعی هستند که احتمال سرطانی شدنشان بسیار پایین است؛ اگر نگران این موضوع هستید، مقاله ی آیا زگیل تناسلی کشنده است را بخوانید. با این حال، تشخیص نوع ویروس با چشم ممکن نیست و همین موضوع دلیل دیگری برای معاینه است.

انتخاب روش درمان به تعداد، اندازه و محل زگیل ها بستگی دارد. رایج ترین روش ها این ها هستند:

داروهای موضعی هم برای زگیل های خیلی کوچک کاربرد دارند، اما فقط با نسخه و زیر نظر پزشک. جزئیات هر روش، احتمال برگشت و مراقبت های بعد از آن را در مقاله ی درمان قطعی زگیل تناسلی توضیح داده ایم.

تشخیص قطعی در مطب چگونه انجام می شود؟

برای اورولوژیست، تشخیص خال از زگیل تناسلی در بیشتر موارد ظرف چند دقیقه معاینه مشخص می شود. روند معمول به این ترتیب است:

1. گرفتن شرح حال: از کی ضایعه را دیده اید، آیا تغییر کرده، سابقه ی رابطه ی جدید یا ضایعه ی مشابه در شریک جنسی وجود دارد یا نه.
2. معاینه با بزرگ نمایی: با ذره بین پزشکی یا درموسکوپ، الگوی رنگدانه ها و رگ های ریز سطح ضایعه دیده می شود؛ الگویی که در خال و زگیل کاملا متفاوت است.
3. بررسی کل ناحیه: زگیل ها معمولا تنها نیستند؛ پیدا کردن ضایعه های ریز دیگر هم در تشخیص کمک می کند و هم در برنامه ی درمان.
4. نمونه برداری در صورت شک: اگر ضایعه تیره، نامنظم یا در حال تغییر باشد، با بی حسی موضعی یک نمونه ی کوچک برداشته و به آزمایشگاه فرستاده می شود. این کار سریع و کم درد است و جای هر حدسی را با جواب قطعی پر می کند.

اگر زگیل بود، تکلیف شریک جنسی چیست؟

تشخیص زگیل تناسلی به معنای خیانت یا ابتلای تازه نیست. ویروس ممکن است ماه ها یا حتی سال ها بی علامت در پوست مانده باشد. اما چون واگیردار بودن زگیل تناسلی مردان قطعی است، بهتر است شریک جنسی هم معاینه شود و تا پایان درمان، رابطه با احتیاط و استفاده از کاندوم باشد.

کاندوم احتمال انتقال را کم می کند، اما چون همه ی پوست درگیر را نمی پوشاند، صفر نمی کند. همچنین در طول درمان، از تراشیدن موی ناحیه با تیغ پرهیز کنید تا ویروس روی پوست پخش نشود؛ راهکارهای بیشتر را در مقاله ی جلوگیری از زیاد شدن زگیل تناسلی بخوانید.

یک نکته ی دیگر: زگیل هایی که روی دست و پا دیده می شوند از انواع دیگری از همین ویروس اند و رفتار متفاوتی دارند؛ این موضوع را در مقاله ی تفاوت زگیل تناسلی با زگیل معمولی توضیح داده ایم.

چه زمانی برای معاینه مراجعه کنیم؟

قاعده ی ساده این است: هر ضایعه ی تازه در ناحیه ی تناسلی ارزش یک معاینه را دارد. اما در این موارد مراجعه را عقب نیندازید:

• ضایعه بعد از یک رابطه ی جدید پیدا شده است
• تعداد برجستگی ها در چند هفته زیاد شده است
• یک لکه ی تیره تازه یا در حال تغییر می بینید
• ضایعه خونریزی، خارش یا زخم دارد
• شریک جنسی شما زگیل تناسلی دارد یا اخیرا درمان شده است

بسیاری از بیماران به خاطر خجالت، ماه ها مراجعه را عقب می اندازند و در این مدت یک زگیل کوچک به چند ضایعه ی خوشه ای تبدیل می شود. معاینه ی این ناحیه برای اورولوژیست کاری روزمره و کاملا محرمانه است؛ هرچه زودتر انجام شود، درمان ساده تر خواهد بود.

جمع بندی

فرق خال و زگیل تناسلی را می شود در چند جمله خلاصه کرد: خال صاف، یکدست، قدیمی و ثابت است و واگیر ندارد؛ زگیل ناهموار، اغلب چندتایی، تازه و رو به افزایش است و منتقل می شود. خال معمولا فقط پایش می خواهد، مگر اینکه نشانه های هشدار را داشته باشد؛ اما زگیل تناسلی همیشه درمان لازم دارد. در ضایعه های تیره یا مبهم، فقط معاینه و در صورت لزوم نمونه برداری می تواند جواب قطعی بدهد. پس به جای حدس زدن از روی عکس های اینترنتی، با یک معاینه ی کوتاه، خیال خودتان و شریک زندگی تان را راحت کنید.

سوالات متداول

۱. آیا خال ناحیه ی تناسلی ممکن است به زگیل تبدیل شود؟

خیر. خال و زگیل دو منشأ کاملا متفاوت دارند؛ خال از سلول های رنگ ساز است و زگیل از عفونت ویروسی. یک خال هیچ وقت به زگیل تبدیل نمی شود، هرچند ممکن است زگیلی درست کنار یک خال قدیمی ظاهر شود و این دو با هم اشتباه گرفته شوند.

۲. آیا زگیل تناسلی ممکن است خود به خود از بین برود؟

در بخشی از افراد، سیستم ایمنی بعد از چند ماه تا یکی دو سال زگیل ها را کوچک یا ناپدید می کند. اما زمان آن قابل پیش بینی نیست و در این مدت ضایعه ها واگیردار می مانند و ممکن است بیشتر شوند؛ به همین دلیل منتظر ماندن توصیه نمی شود.

۳. آیا می توان خال ناحیه ی تناسلی را برای زیبایی با لیزر برداشت؟

فقط بعد از اطمینان از خوش خیم بودن آن. لیزر بافت خال را از بین می برد و دیگر چیزی برای بررسی آزمایشگاهی باقی نمی ماند. اگر کوچک ترین شکی وجود داشته باشد، برداشتن خال با جراحی کوچک و فرستادن آن به آزمایشگاه روش درست تری است.

۴. آیا خال ناحیه ی تناسلی با بالا رفتن سن یا تغییرات هورمونی عوض می شود؟

در دوره های بلوغ، کمی تیره تر شدن خال ها طبیعی است. اما در بزرگسالی، هر تغییر واضح در رنگ، اندازه یا شکل یک خال، به خصوص بعد از ۳۰ سالگی، طبیعی محسوب نمی شود و باید بررسی شود.

۵. آیا واکسن اچ پی وی از ایجاد خال هم جلوگیری می کند؟

خیر. واکسن فقط در برابر انواعی از ویروس اچ پی وی محافظت می کند و روی خال که علت ویروسی ندارد اثری ندارد. البته واکسن در پیشگیری از زگیل تناسلی و برگشت آن در آینده نقش مهمی دارد.

۶. نمونه برداری از ضایعه ی ناحیه ی تناسلی چقدر طول می کشد و درد دارد؟

این کار معمولا در مطب و ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با بی حسی موضعی انجام می شود. بیمار جز سوزش کوتاه تزریق بی حسی، درد خاصی حس نمی کند و همان روز به کار روزمره برمی گردد. جواب آزمایشگاه معمولا ظرف یک تا دو هفته آماده می شود.

۷. اگر چند سال است یک خال تناسلی دارم و هیچ تغییری نکرده، باز هم معاینه لازم است؟

خالی که سال ها ثابت مانده، به احتمال زیاد بی خطر است. با این حال، چون این ناحیه کمتر دیده می شود، یک بار معاینه ی پایه و ثبت عکس از آن توصیه می شود تا اگر روزی تغییری رخ داد، مقایسه ی دقیق ممکن باشد.

۸. آیا ضایعه ای که فقط در حمام آب گرم دیده می شود جای نگرانی دارد؟

گرما رگ های پوست را باز می کند و بعضی برجستگی های طبیعی پوست و غدد ریز را واضح تر نشان می دهد. اگر ضایعه بعد از سرد شدن پوست کاملا ناپدید می شود، احتمالا ساختار طبیعی پوست است؛ اما اگر همیشه دیده می شود، معاینه لازم است.

دکتر رضا ولی پور متخصص اورولوژی