هیدروسل همان چیزی است که بیشتر مردم به آن «آب آوردن بیضه» می‌گویند؛ جمع شدن مایع در پرده‌ی اطراف بیضه که باعث می‌شود یک طرف کیسه‌ی بیضه بزرگ‌تر، سنگین‌تر و گاهی شبیه یک بادکنک پر از آب شود. این وضعیت در نوزادان بسیار شایع است و معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما در بزرگسالان داستان فرق می‌کند و نیاز به بررسی دارد.
نکته‌ای که باعث نگرانی بیشتر بیماران می‌شود این است که آب آوردن بیضه خودش معمولاً خطرناک نیست، ولی گاهی نشانه‌ی مشکلی در پشت پرده است؛ از عفونت و ضربه گرفته تا توده. به همین دلیل هر تورم بدون درد کیسه‌ی بیضه، حتی اگر اذیت نکند، باید یکبار توسط پزشک معاینه شود. در ادامه علت، علائم، همه‌ی روش‌های درمان و وضعیت بعد از عمل را کامل توضیح می‌دهیم.
هیدروسل چیست؟
هیدروسل، به تجمع مایعات در کیسه بیضه و در نزدیکی یک بیضه گفته می شود. تجمع مایعات در بیضه معمولا در یک سمت رخ می دهد اما گاهی اوقات نیز می تواند در نزدیکی هر دو بیضه تشکیل شود. بیضه عادی توسط کیسه ای از جنس بافتی نرم و محافظت کننده احاطه شده است این کیسه مقدار کمی مایع لغزنده جهت فراهم کردن حرکت آزادانه بیضه تولید می کند که فرد آن را احساس نمی کند. مایع اضافی معمولا به درون سیاهرگ های کیسه بیضه تخلیه می شود. در صورتی که تعادل بین مقدار مایع تولید شده و مایع تخلیه شده تغییر کند، مقداری مایع به عنوان یک هیدروسل تجمع می کند.
چه چیزی باعث هیدروسل می‌شود؟
هیدروسل می‌تواند مادرزادی (در نوزادان شایع) یا اکتسابی (در بزرگسالان) باشد. علل زمینه‌ای آن از مشکلات ساختاری در پروسسوس واژینالیس گرفته تا تروما، عفونت‌ها و سایر بیماری‌های پزشکی متغیر است. درک این علل برای انتخاب بهترین گزینه‌های درمانی و مقابله با عوارض احتمالی بسیار مهم است.
هیدروسل چه علائمی دارد؟
علامت اصلی هیدروسل تورم در یک یا هر دو طرف کیسه بیضه است که ممکن است مانند یک بادکنک پر از آب احساس شود. ممکن است علائم دیگری را نیز در کیسه بیضه خود مشاهده کنید، مانند:
- ورمی که اندازه آن در طول روز تغییر می‌کند.
- درد و ناراحتی.
- درد.
- یه حس سنگینی.
انواع هیدروسل
در این قسمت به معرفی انواع هیدروسل می پردازیم.
هیدروسل مرتبط:
زمانی که تمام کیسه اطراف بیضه بسته نباشد و مایع باقی مانده می تواند به بیرون جریان یابد اتفاق می افتد.
هیدروسل غیر مرتبط:
این نوع هیدروسل زمانی است که کیسه اطراف بیضه بسته شده باشد. دراین صورت بدن شما مایع را نمی تواند جذب کند.
شکل هیدروسل چگونه بوده و چه احساسی دارد؟
یک هیدروسل، احساسی مانند یک بادکنک کوچک و پر از مایع در کیسه بیضه دارد. این هیدروسل، نرم بوده و عمدتا در مقابل یکی از بیضه ها قرار می گیرد. هیدروسل ها به شدت در اندازه با هم متفاوت اند. هیدروسل های بسیار بزرگ گاهی اوقات در مردان سالمندی دیده می شوند که هیچگاه تورم کیسه بیضه خود را به پزشک نشان نداده اند. ممکن است این کیسه در طی چند سال بزرگ شده باشد.
تجمع مایعات در بیضه به طور معمول بدون درد هستند. هیدروسل های بزرگ می توانند به دلیل اندازه خود ناراحتی ایجاد کنند. در صورتی که فرد به یک هیدروسل بسیار بزرگ ابتلا داشته باشد، ممکن است راه رفتن یا داشتن فعالیت جنسی برای او با ناراحتی همراه باشد.
پیشنهاد مطالعه: هیدروسل خفیف
مشکل دیگری که ممکن است در بیضه رخ دهد واریکوسل است. به بزرگ شدن رگ های بیضه واریکوسل می گویند برای اطلاع از بهترین روش درمان واریکوسل بر روی دکمه زیر کلیک کنید.
چه چیزی سبب برگشت هیدروسل می شود؟
اغلب، تجمع مایعات در بیضه در بزرگسالان بروز کرده و بیش ترین شیوع را در مردان بالای 40 سال دارند. در اغلب موارد علت آن مشخص نیست. تعداد اندکی از آنها هنگامی به وجود می آیند که یکی از بیضه ها مشکلی داشته باشد. برای مثال عفونت، التهاب، آسیب یا وجود تومور در بیضه می تواند سبب تجمع مایع و تشکیل یک هیدروسل شود. گاهی اوقات آن ها هنگامی به وجود می آیند که در اثر احتباس مایعات تورمی عمومی در نیم تنه پایینی بدن فرد وجود دارد.
آیا هیدروسل به انجام آزمایش نیاز دارد؟
پزشک بیضه های فرد را معاینه کرده و ممکن است نوری را نیز به کیسه بیضه او بتاباند. این نور به تشخیص تجمع مایعات در بیضه کمک می کند. در صورتی که هیدروسل بزرگ بوده و پزشک قادر به لمس بیضه فرد نباشد، این مایع ممکن است به وسیله یک سوزن و سرنگ تخلیه شود.
این فرایند به وسیله تزریق یک ماده بی حس کننده موضعی در پوست بالای آن ناحیه می شود تا از بی درد بودن این فرایند اطمینان حاصل شود. هنگامی که مایع تخلیه شد، معاینه بیضه های فرد آسان تر خواهد بود. گاهی اوقات انجام یک آزمایش سونوگرافی از بیضه ها به فرد توصیه می شود. این آزمایش جهت اطمینان از عدم وجود علت زمینه ای برای ایجاد هیدروسل، انجام می شود.
هیدروسل چگونه تشخیص داده می‌شود؟
یک پزشک می‌تواند هیدروسل را در کودک یا بزرگسال تشخیص دهد. او در مورد علائم شما سؤال می‌کند و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. در طول معاینه فیزیکی، پزشک ممکن است به ناحیه کشاله ران فشار وارد کند یا از شما بخواهد سرفه کنید تا ببیند تورم چگونه تغییر می‌کند. آنها ممکن است نوری را از طریق کیسه بیضه شما بتابانند تا هر گونه مایع شکمی در این ناحیه را برجسته کنند. پزشک می‌تواند اکثر هیدروسل‌ها را تنها با معاینه فیزیکی تشخیص دهد.
برای تأیید تشخیص، پزشک ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری از جمله موارد زیر را تجویز کند:
- سونوگرافی لگن . سونوگرافی لگن از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از بافت‌های نرم لگن، از جمله بیضه‌ها، استفاده می‌کند. این رایج‌ترین آزمایش تصویربرداری است که توسط پزشکان برای تشخیص هیدروسل تجویز می‌شود.
- سی تی اسکن (توموگرافی کامپیوتری) . سی تی اسکن نوعی اشعه ایکس است که تصاویر مقطعی از بدن شما – مانند برش‌ها – می‌گیرد تا تصاویر سه‌بعدی از بیضه‌های شما ایجاد کند. سی تی اسکن دقیق‌تر از اشعه ایکس استاندارد است.
روش های درمان هیدروسیل چیست؟
رها کردن هیدروسل، به همان وضع، خود می تواند یک گزینه باشد. در بزرگسالان، در صورتی که هیدروسل، هیچ علامتی ایجاد نکند یک گزینه رها کردن آن به همان حالت است. در صورت بزرگ تر شدن و یا مشکل ساز شدن آن، فرد می تواند تصمیم و روش درمانی خود را تغییر دهد.
جراحی هیدروسل:
در صورتی که هیدروسل بزرگ یا ناراحت کننده باشد، می توان جراحی را به بیمار توصیه کرد. عمل جراحی برای درمان آن شامل ایجاد یک برش بسیار کوچک بر روی کیسه بیضه یا دیواره ناحیه پایینی شکم می شود. سپس مایع اطراف بیضه ها تخلیه شده و مسیر بین شکم و کیسه بیضه بسته خواهد شد تا مایع نتواند دوباره در آینده تجمع یابد. این فرایند، یک عمل جراحی کوچک است که در طول یک روز انجام شده و معمولا نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد. امکان بازگشت ، پس از جراحی هیدروسل وجود دارد اما این وضعیت بسیار نادر است.
تخلیه مایع هیدروسل:
مایع می تواند به آسانی با استفاده از یک نیدل و سرنگ تخلیه شود. با این حال، عادی است که پس از انجام این عمل ظرف چند ماه هیدروسل، مجددا به وسیله مایع پر شود. در صورتی جراحی مناسب فرد نباشد و یا او تمایلی به انجام آن نداشته باشد، فرد می تواند هر چند وقت یکبار این فرایند تخلیه را انجام دهد.
اسکلروتراپی:
اسکلروتراپی، تزریق یک محلول جهت جلوگیری از بازگشت هیدروسل پس از تخلیه آن می باشد. این فرایند معمولا انجام نمی شود اما در صورتی که انجام جراحی برای فرد مناسب نباشد ممکن است انجام این روش به او توصیه شود.
برای اینکه تفاوت این روش‌ها روشن‌تر شود، جدول زیر را ببینید:
| روش | مناسب چه کسی | احتمال برگشت | نکته |
|---|---|---|---|
| زیر نظر گرفتن | نوزادان و موارد کوچک و بدون علامت | — | در نوزادان اغلب تا حدود یک‌سالگی خودبه‌خود جذب می‌شود |
| تخلیه با سوزن | بیمارانی که شرایط جراحی ندارند | بالا | سریع و ساده است ولی مایع معمولاً طی چند ماه برمی‌گردد |
| اسکلروتراپی | وقتی جراحی مناسب نیست | متوسط | بعد از تخلیه، ماده‌ای تزریق می‌شود تا فضا بسته شود |
| جراحی (هیدروسلکتومی) | موارد بزرگ، دردناک یا مقاوم | بسیار پایین | تنها روش با نتیجه‌ی ماندگار؛ معمولاً سرپایی و با بیهوشی کوتاه |
انتخاب بین این روش‌ها به اندازه‌ی هیدروسل، سن بیمار، وجود درد و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد و با یک نوبت معاینه و سونوگرافی مشخص می‌شود.
آیا هیدروسل با دارو درمان می‌شود؟
این پرتکرارترین سؤال بیماران است و پاسخ صادقانه‌اش این است: هیچ قرص، پماد یا داروی گیاهی وجود ندارد که مایع جمع‌شده را جذب کند. دارو فقط زمانی وارد می‌شود که عفونت یا التهابی در کار باشد؛ یعنی دارو علت زمینه‌ای را درمان می‌کند، نه خودِ هیدروسل را.
مراقب تبلیغات باشید: داروهای گیاهی و روش‌های خانگی که وعده‌ی «درمان قطعی آب آوردن بیضه بدون عمل» می‌دهند، پشتوانه‌ی علمی ندارند. خطر اصلی آنها اتلاف وقت است؛ در این فاصله هیدروسل بزرگ‌تر می‌شود و اگر علت زمینه‌ای جدی‌ای وجود داشته باشد، دیرتر کشف می‌شود.
تنها گزینه‌ی واقعی «بدون عمل»، زیر نظر گرفتن است؛ یعنی وقتی هیدروسل کوچک است و آزار نمی‌دهد، پزشک آن را با معاینه و سونوگرافی دوره‌ای پیگیری می‌کند و درمان را به زمانی موکول می‌کند که لازم شود.
عمل هیدروسل با لیزر چطور؟
برخلاف تصور رایج، درمان استاندارد هیدروسل «لیزر» نیست. آنچه گاهی با این نام معرفی می‌شود، استفاده از ابزارهای برش و انعقاد در جریان همان جراحی است، نه یک روش جداگانه که بدون برش انجام شود. اگر جایی به شما «درمان هیدروسل با لیزر و بدون جراحی» پیشنهاد شد، قبل از هر تصمیمی بپرسید دقیقاً چه کاری قرار است انجام شود و نتیجه‌ی ماندگاری‌اش چقدر است.
هیدروسل در کودکان
ممکن است نوزادان با هیدروسل متولد شوند. زمانی که کودک در رحم مادر است ممکن است هیدرول ایجاد شود.در کودکان علل ایجاد هیدروسل ممکن است سندروم نفروتیک و پیچ خوردگی بیضه باشد. نگران هیدروسل در کودکان نباشید در اکثر مواقع در کودکان خود به خود بر طرف می شود. در صورتی که هیدروسل کودک شما از نوع غیرمرتبط است ممکن است کودک نیاز به جراحی داشته باشد.
آب آوردن بیضه در نوزاد، کودک و بزرگسال چه فرقی دارد؟
| گروه | علت غالب | رویکرد معمول |
|---|---|---|
| نوزاد | باز ماندن مسیر طبیعی بین شکم و کیسه‌ی بیضه | صبر و پیگیری؛ اغلب خودبه‌خود جذب می‌شود |
| کودک | باقی ماندن همان مسیر باز بعد از سن انتظار | اگر برطرف نشود یا نوسان اندازه داشته باشد، جراحی مطرح می‌شود |
| بزرگسال | اغلب بدون علت مشخص؛ گاهی ضربه، عفونت یا بعد از جراحی ناحیه | بررسی علت زمینه‌ای الزامی است؛ سپس تصمیم درمانی |
| سالمند | تجمع تدریجی مایع، گاهی همراه بیماری‌های زمینه‌ای | وزن تصمیم بیشتر به سمت شرایط عمومی بیمار است |
تفاوت کلیدی اینجاست: در نوزاد، آب آوردن بیضه معمولاً یک مرحله‌ی گذرا از رشد است؛ اما در بزرگسال، خودِ هیدروسل یک «یافته» است و پزشک باید مطمئن شود پشت آن مشکل دیگری مثل عفونت، ضربه یا توده نیست. هر تورم بدون درد در این سن باید با سونوگرافی بررسی شود. تورم همراه با درد ناگهانی ماجرای دیگری است و باید فوراً از نظر پیچ خوردگی بیضه بررسی شود. حالت‌های دیگر تورم را هم در ورم بیضه توضیح داده‌ایم.
شکل بیضه بعد از عمل هیدروسل چگونه است؟
این نگرانی تقریباً همه‌ی بیماران است و پاسخ کوتاهش آرام‌کننده است: بعد از بهبود کامل، کیسه‌ی بیضه به شکل طبیعی و متقارن خود برمی‌گردد. اما مسیر رسیدن به آن چند هفته طول می‌کشد و دانستن این مراحل جلوی نگرانی بی‌مورد را می‌گیرد:
- روزهای اول: تورم و کبودی طبیعی است و گاهی ناحیه حتی بزرگ‌تر از قبل از عمل به‌نظر می‌رسد. این تورمِ بعد از جراحی است، نه برگشت هیدروسل.
- هفته‌ی دوم تا سوم: کبودی کم‌رنگ می‌شود و اندازه به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.
- هفته‌ی چهارم به بعد: شکل ظاهری به حالت عادی نزدیک می‌شود و جای برش معمولاً در چین طبیعی پوست محو می‌شود.
- سفتی خفیف: لمس یک سفتی یا برجستگی مختصر در محل عمل تا چند ماه می‌تواند طبیعی باشد و به‌تدریج نرم می‌شود.
اگر تورم به‌جای کم‌شدن روزبه‌روز بیشتر شود، یا با تب، قرمزی و ترشح همراه باشد، منتظر نمانید و همان روز با پزشک تماس بگیرید. برای آشنایی با روش درست بررسی ناحیه در خانه، مطلب معاینه کردن بیضه ها را بخوانید.
بعد از عمل هیدروسل بیضه چه باید کرد؟
بعد از عمل پزشک برای شما محافظ بیشه و تعویض پانسمان به صورت هفتگی را تجویز می کند. برای جلوگیری از برگشت هیدروسل از پوشیدن لباس زیر تنگ خودداری کنید. اگر با درد مواجه شدید از مسکن هایی متخصص اورولوژی برای شما تجویز کرده است استفاده کنید.
سؤالات متداول
۱. آیا هیدروسل باعث ناباروری می‌شود؟
هیدروسل به‌خودی‌خود روی تولید اسپرم اثر مستقیمی ندارد و بیشتر بیماران مشکلی در باروری پیدا نمی‌کنند. اما موارد خیلی بزرگ و طولانی‌مدت می‌توانند با فشار و تغییر دمای موضعی اثر غیرمستقیم بگذارند، و اگر علت زمینه‌ای عفونت باشد، خودِ آن عفونت مهم‌تر است.
۲. عمل هیدروسل چقدر طول می‌کشد و بستری دارد؟
این جراحی معمولاً کوتاه و سرپایی است و بیمار اغلب همان روز مرخص می‌شود. بازگشت به کارهای سبک طی چند روز و به فعالیت سنگین و ورزش معمولاً بعد از دو تا چهار هفته و با تأیید پزشک انجام می‌شود.
۳. هیدروسل با فتق چه فرقی دارد؟
هر دو باعث برجستگی ناحیه می‌شوند، اما در هیدروسل محتویات مایع است و در فتق، بافت داخل شکم وارد ناحیه شده است. فتق معمولاً با سرفه یا ایستادن بزرگ‌تر می‌شود و گاهی با فشار جا می‌رود؛ تفکیک این دو با معاینه و سونوگرافی انجام می‌شود و اهمیت دارد، چون برخورد درمانی‌شان متفاوت است.
۴. آیا هیدروسل بعد از ختنه یا جراحی دیگر ناحیه ایجاد می‌شود؟
ختنه ارتباطی با ایجاد هیدروسل ندارد. اما بعد از بعضی جراحی‌های ناحیه‌ی کشاله و بیضه، تجمع مایع می‌تواند به‌عنوان یک عارضه‌ی موقت پیش بیاید که معمولاً با پیگیری برطرف می‌شود.
۵. آیا می‌توان با کیسه‌ی یخ یا کمپرس، آب بیضه را خشک کرد؟
خیر. کمپرس فقط در کاهش درد و تورم ناشی از ضربه یا التهاب کمک می‌کند و مایع جمع‌شده را جذب نمی‌کند. استفاده از لباس زیر نگه‌دارنده هم احساس سنگینی را کم می‌کند ولی درمان محسوب نمی‌شود.
دکتر ولی پور، متخصص اورولوژی در غرب تهران
