فهرست موضوعات
ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV نوعی عفونت منتقل شونده جنسی است که اغلب انواع آن از طریق رابطه جنسی واژنی، مقعدی یا دهانی انتشار می یابند. HPV بیش از 150 نوع داشته و به قدری رایج است که تقریبا 80 درصد افراد در مرحله ای از زندگی خود به آن دچار می شوند.
- HPV رایج ترین عفونت منتقل شونده جنسی در ایالات متحده آمریکا است.
- دستورالعمل های پزشکی، دریافت واکسن را برای زنان باردار توصیه نمی کنند.
- ویروس HPV معمولا سبب بروز عوارض در دوران بارداری نمی شود.
بسیاری از این انواع سبب بروز هیچ مشکلی نشده و بدون نیاز به درمان برطرف می شوند. تنها برخی افراد از ابتلای خود به این ویروس اطلاع می یابند. در حدود 40 نوع ویروس HPV می توانند مجاری تناسلی را به خود آلوده کنند. این آلودگی ممکن است با بروز زگیل های تناسلی و سرطان در نواحی زیر همراه باشد:
- دهانه رحم
- مقعد
- آلت تناسلی مردانه
- فرج
- واژن
جهت کاهش خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم ناشی از HPV، واکسنی تولید شده که در برابر انواع مرتبط با این سرطان در افراد مصونیت ایجاد می کند. البته، تزریق واکسن HPV در دوره بارداری توصیه نمی شود. با این که HPV معمولا هیچ مشکلی در دوره بارداری ایجاد نمی کند اما در صورت باردار بودن و ابتلا به HPV باید از برخی عوارض آن آگاهی داشت.
علائم ویروس پاپیلومای انسانی HPV در بارداری چیست؟
بسیاری از زنان باردار ممکن است ناقل ویروس باشند اما هیچ علامتی نشان ندهند. با این حال، شایعترین علائم عبارتند از:
ظهور زگیلهای تناسلی: ضایعاتی به شکل گلکلم، برجسته یا تخت که ممکن است به صورت تکی یا خوشهای در نواحی واژن، دهانه رحم، مقعد یا کشاله ران ظاهر شوند.
تغییر در ترشحات: افزایش ترشحات واژن که گاهی با سوزش یا خارش همراه است (اگرچه این علائم در بارداری شایع هستند، اما وجود زگیل میتواند آنها را تشدید کند).
نتایج غیرطبیعی پاپاسمیر: گاهی تنها علامت، تغییرات سلولی در دهانه رحم است که در آزمایشهای دورانی بارداری مشخص میشود.
فرق زگیل تناسلی با اچ پی وی
با این که زگیل ها رایج ترین علامت ابتلا به HPV هستند اما امکان دارد هیچ علائمی نیز نشان داده نشود. زگیل ها برآمدگی هایی به رنگ پوست هستند که به صورت انفرادی یا دسته هایی شبیه به گل کلم بر روی پوست رشد می کنند. نوع HPV تعیین کننده محل رشد زگیل در بدن خواهد بود.
- زگیل های تناسلی بر واژن، فرج، دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی مردانه و کیسه بیضه رشد می کنند.
- زگیل های رایج بر دست ها یا آرنج ها پدیدار می شوند.
- زگیل های کف پا بر پنجه یا پاشنه این اندام مشاهده می شوند.
- زگیل های صاف معمولا بر صورت کودکان و مردان و پاهای زنان بروز می دهند.
- افراد مبتلا احتمالا وجود زگیل ها را احساس نکرده اما گاهی اوقات به خارش یا سوزش مبتلا می شوند.
بارداری با وجود ویروس HPV
تغییرات هورمونی در طول بارداری می توانند سبب رشد سریع تر زگیل ها شوند. بدن زنان باردار همچنین مقدار زیادی ترشحات در ناحیه واژن تولید کرده که محیطی گرم و مرطوب را برای رشد زگیل ها فراهم می کند. ابتلا به برخی انواع HPV نیز می تواند خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را افزایش دهد. این نوع سرطان اغلب تا زمان انتشار یافتن با علائمی همراه نیست. سرطان پس از انتشار می تواند علائمی همچون موارد زیر را ایجاد کند:
- خونریزی غیر طبیعی از واژن یا خونریزی های غیر قاعدگی
- وجود خون در ترشحات واژن
- احساس درد در هنگام برقراری رابطه جنسی
تشخیص HPV در دوران بارداری
اغلب متخصصان بیماری های زنان بدون دلیل مشخص انجام آزمایش HPV را تجویز نمی کنند. تشخیص HPV معمولا هنگامی اتفاق می افتد که پزشک در حین انجام معاینه یا آزمایش پاپ اسمیر متوجه وجود زگیل شود. در حین آزمایش پاپ اسمیر، پزشک با استفاده از یک سواب بخش کوچکی از سلول های دهانه رحم را برداشت می کند. سپس، این نمونه به آزمایشگاه فرستاده شده و از نظر وجود سلول های پیش سرطانی بررسی می شود.
حضور سلول های پیش سرطانی می تواند بیانگر ابتلا به HPV باشد. در صورت داشتن سن بالای 30 سال متخصص بیماری های زنان می تواند یک آزمایش ژنتیک HPV و پاپ اسمیر را به صورت همزمان تجویز کند. این آزمایش می تواند ابتلا به انواع سرطان زای HPV را مشخص کند.
درمان HPV در بارداری
در حال حاضر، هیچ درمانی برای HPV وجود ندارد اما بسیاری از زنان در حین بارداری نیازمند درمان نیستند. با این که هیچ دارویی برای درمان این ویروس وجود ندارد اما درمان بر مدیریت علائم تمرکز دارد. HPV خطر چندانی برای جنین نداشته و زگیل ها در صورتی که بزرگ یا آزار دهنده نباشند نیازمند درمان نیستند. در غیر اینصورت، پزشک می تواند با روش های زیر نسبت به از بین بردن آن ها اقدام کند:
- منجمد کردن زگیل ها با نیتروژن مایع (کرایوتراپی زگیل تناسلی)
- لیزر درمانی
- استفاده از سوزن های حرارتی (الکترو کاتریزاسیون)
- انجام جراحی یا ایجاد برشی کوچک
جدول درمانهای مجاز و ممنوع زگیل تناسلی در بارداری
| روش درمان | وضعیت در بارداری | توضیح |
|---|---|---|
| کرایوتراپی (نیتروژن مایع) | مجاز ✅ | ایمنترین روش — درمان فیزیکی موضعی بدون جذب خون |
| تریکلرواستیک اسید (TCA) | مجاز ✅ | اسید موضعی که فقط بافت زگیل را تخریب میکند |
| لیزر CO2 | با احتیاط ⚠️ | در صورت ضرورت و با نظر پزشک — ترجیحاً سهماهه دوم |
| الکتروکوتر | با احتیاط ⚠️ | فقط در موارد خاص و با بیهوشی موضعی |
| پماد ایمیکویمود (آلدارا) | ممنوع ❌ | اثر ایمنی سیستمیک — خطر برای جنین |
| پماد پودوفیلوکس | ممنوع ❌ | سمی برای جنین — جذب خون دارد |
| پماد پودوفیلین | ممنوع ❌ | سمیت شدید — خطر نقص مادرزادی |
| واکسن HPV (گارداسیل) | ممنوع ❌ | به بعد از زایمان موکول شود |
مهم: هرگونه درمان زگیل تناسلی در بارداری باید فقط زیر نظر پزشک متخصص انجام شود. خوددرمانی در بارداری خطرناک است.
تأثیر HPV بر باروری و شانس بارداری
تأثیر بر باروری زنان
خبر خوب این است که در اکثر موارد، HPV تأثیری بر شانس باردار شدن ندارد. زنان مبتلا به HPV میتوانند به صورت طبیعی باردار شوند. با این حال، در موارد نادر اگر عفونت HPV باعث تغییرات سلولی شدید در دهانه رحم شده باشد و نیاز به درمانهایی مثل LEEP یا مخروطبرداری (Conization) باشد، ممکن است ساختار دهانه رحم تغییر کند و در بارداریهای آینده ریسک زایمان زودرس افزایش یابد.
تأثیر بر باروری مردان
مطالعات جدید نشان دادهاند که HPV ممکن است بر کیفیت اسپرم تأثیر بگذارد. ویروس HPV میتواند به سر اسپرم متصل شده و تحرک آن را کاهش دهد. برخی تحقیقات ارتباط بین HPV مردانه و کاهش موفقیت IVF را نشان دادهاند. با این حال، این یافتهها هنوز قطعی نیستند و تحقیقات بیشتری لازم است.
پیشنهاد مطالعه: درمان قطعی زگیل تناسلی
انتقال ویروس اچ پی وی به جنین
ابتلا به HPV در دوره بارداری تاثیری بر سلامت نوزاد نخواهد داشت. در حالی که امکان دارد در طول دوره بارداری یا زایمان ویروس HPV به جنین انتقال یابد اما احتمال این پدیده اندک است. مطالعات در زمینه میزان انتقال HPV از مادر به نوزاد نتایج متفاوتی را بیان کرده اند. در یک مطالعه در سال 2017، محققان دریافتند که در حدود 11 درصد نوزادان دارای مادر مبتلا خود نیز به این ویروس دچار شده اند. با این حال، در این زمینه به تحقیقات بیشتر نیاز است. در اغلب جنین هایی که در رحم مادر به HPV دچار هستند، ویروس بدون ایجاد مشکلات بلند مدت از بدن خارج می شود. در موارد نادر، زگیل های تناسلی می توانند به نوزاد منتقل شده و بر حلق یا تار های صوتی او رشد کنند. این بیماری با نام پاپیلوماتوز تنفسی عود کننده شناخته می شود. درمان شامل جراحی برداشت این زائده ها می شود. شما می توانید برای درمان زگیل تناسلی خود به مرکز کرایوتراپی زگیل تناسلی در تهران مراجعه نمایید.
آیا مادر مبتلا به HPV میتواند شیر بدهد؟
بله. شیردهی برای مادران مبتلا به HPV کاملاً بیخطر است. ویروس HPV از طریق شیر مادر منتقل نمیشود. تمام سازمانهای بهداشتی بینالمللی شیردهی را برای مادران HPV مثبت توصیه میکنند.
تنها نکتهای که باید رعایت شود این است که اگر زگیل فعال روی نوک سینه یا هاله اطراف آن وجود دارد، تا درمان کامل زگیل از شیردهی مستقیم از آن سینه خودداری شود و از شیردوش استفاده گردد. این وضعیت بسیار نادر است.
بارداری بعد از درمان LEEP یا کرایوسرجری دهانه رحم
بسیاری از زنانی که به دلیل ضایعات پیشسرطانی (CIN) تحت درمان LEEP، مخروطبرداری یا کرایوسرجری دهانه رحم قرار گرفتهاند، نگران تأثیر آن بر بارداری آینده هستند.
آنچه باید بدانید:
- باروری: هیچکدام از این روشها باروری را از بین نمیبرند. بعد از بهبود کامل (معمولاً ۳ تا ۶ ماه) امکان بارداری طبیعی وجود دارد.
- ریسک زایمان زودرس: مطالعات نشان میدهند که LEEP و مخروطبرداری ممکن است ریسک زایمان زودرس را تا دو برابر افزایش دهند. دلیل آن کوتاه شدن دهانه رحم بعد از برداشتن بافت است.
- نارسایی دهانه رحم: در موارد نادر، اگر مقدار زیادی بافت برداشته شده باشد، ممکن است دهانه رحم زودتر از موعد باز شود و نیاز به سرکلاژ (بخیه دهانه رحم) باشد.
- توصیه: حتماً سابقه LEEP یا مخروطبرداری را به پزشک زنان خود اطلاع دهید تا بارداری شما با دقت بیشتری پیگیری شود.
پیشگیری از اچ پی وی HPV با واکسن
بهترین راه های پیشگیری از ابتلا به ویروس اچ پی وی، داشتن رابطه جنسی ایمن و دریافت واکسن است. دستور العمل های پزشکی در گذشته تزریق واکسن گارداسیل را برای زنان 11 تا 26 سال و مردان تا 21 سال توصیه می کردند. دستورالعمل های جدید بیان دارند که هر دوی زنان و مردان بین 27 تا 45 سال که قبلا واکسن HPV را دریافت نکرده اند واجد شرایط دریافت آن هستند. این واکسن در دو یا سه نوبت تزریق دریافت می شود.
دو نوبت تزریق
دو نوبت تزریق واکسن برای افراد زیر 15 سال توصیه می شود. نوبت دوم تزریق 6 تا 12 ماه پس از نوبت اول انجام می شود.
سه نوبت تزریق
سه نوبت تزریق برای افرادی است که اولین نوبت را بین 15 تا 26 سال دریافت کرده یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
افراد جهت کسب مصونیت کامل باید تمام نوبت های تزریق را دریافت کنند. در صورت عدم دریافت یا تکمیل واکسن قبل از بارداری باید جهت دریافت یا تکمیل آن تا بعد از بارداری صبر کرد. در صورتی که سن مادر بالای 30 سال باشد، باید جهت انجام همزمان آزمایش پاپ اسمیر و HPV به متخصص بیماری های زنان مراجعه کرد. در صورت ابتلا به HPV می توان درباره نیاز به هر گونه پایش یا آزمایش مخصوص با پزشک صحبت کرد. باید به یاد داشت تقریبا تمامی افراد بالغی که از نظر جنسی فعال هستند در مرحله ای از زندگی خود به HPV مبتلا می شوند. داشتن رابطه جنسی ایمن و انجام آزمایش از ابتلا به عفونت های منتقل شونده جنسی پیشگیری می کند.
خطرات ابتلا به HPV حین بارداری
ابتلا به HPV در دوران بارداری لزوماً به معنای به خطر افتادن سلامت جنین نیست، اما ملاحظات خاصی وجود دارد:
تکثیر سریع ضایعات: به دلیل افزایش سطح هورمون استروژن و تغییر در جریان خون ناحیه لگن، زگیلهای تناسلی ممکن است در بارداری با سرعت بسیار بیشتری رشد کنند، بزرگ شوند و یا تعداد آنها افزایش یابد.
خطر پارگی و خونریزی: زگیلهای بزرگ در ناحیه واژن به دلیل بافت آسیبپذیرشان ممکن است حین معاینات یا زایمان دچار خونریزی شدید شوند.
انتقال به نوزاد (نادر اما جدی): خطر انتقال ویروس به نوزاد بسیار پایین است، اما در موارد نادر، نوزاد ممکن است به بیماری پاپیلوماتوز تنفسی راجعه (RRP) مبتلا شود که در آن زگیلها در گلوی نوزاد رشد کرده و تنفس او را مختل میکنند.
آیا زگیلهای HPV زایمان را تحت تاثیر قرار میدهند؟
در اکثر موارد، زنان مبتلا به HPV میتوانند زایمان طبیعی داشته باشند، اما دو استثناء بزرگ وجود دارد:
انسداد کانال زایمان: اگر زگیلها آنقدر بزرگ شوند که مجرای واژن را مسدود کنند و مانع خروج نوزاد شوند، زایمان سزارین الزامی خواهد بود.
خطر خونریزی شدید: اگر پزشک تشخیص دهد که عبور نوزاد باعث کشیدگی و خونریزی غیرقابل کنترل زگیلهای بزرگ میشود، سزارین را توصیه میکند.
نکته علمی: سزارین به طور کامل خطر انتقال ویروس به نوزاد را از بین نمیبرد، بنابراین تنها در صورت ضرورت فیزیکی انجام میشود.
چرا واکسن HPV به زنان باردار توصیه نمیشود؟
عدم توصیه به تزریق واکسن در دوران بارداری به معنای “خطرناک بودن قطعی” آن نیست، بلکه به دلایل احتیاطی زیر است:
کمبود دادههای انسانی: به دلیل مسائل اخلاقی، آزمایشهای بالینی روی زنان باردار انجام نشده است؛ بنابراین شرکتهای سازنده و سازمانهای بهداشتی (مانند CDC) برای حفظ ایمنی حداکثری، آن را در این دوران توصیه نمیکنند.
پاسخ ایمنی: بارداری به طور طبیعی سیستم ایمنی را تغییر میدهد و ممکن است پاسخ مطلوب به واکسن در این دوران حاصل نشود.
اولویتبندی سلامت: از آنجایی که HPV یک تهدید فوری برای زندگی مادر یا جنین نیست، ترجیح بر این است که هرگونه مداخله غیرضروری به بعد از زایمان موکول شود.
سوالات متداول اچ پی وی در بارداری
- آیا باید قبل از بارداری آزمایش HPV بدهم؟
اجباری نیست اما توصیه میشود. زنان بالای ۳۰ سال بهتر است قبل از اقدام به بارداری آزمایش پاپ اسمیر و HPV تایپینگ انجام دهند تا در صورت وجود تایپهای پرخطر، درمان قبل از بارداری انجام شود.
2. آیا HPV باعث سقط جنین میشود؟
شواهد قطعی برای ارتباط مستقیم HPV با سقط جنین وجود ندارد. برخی مطالعات اولیه ارتباط ضعیفی نشان دادهاند اما این یافتهها هنوز تأیید نشده و نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.
3. اگر همسرم HPV دارد آیا من هم باید آزمایش بدهم؟
بله، توصیه میشود. اگر یکی از زوجین HPV مثبت باشد، شریک دیگر هم بهتر است آزمایش بدهد. برای زنان پاپ اسمیر و HPV تایپینگ و برای مردان معاینه بالینی و در صورت نیاز PCR انجام میشود.
4. آیا رابطه جنسی در دوران بارداری برای زن HPV مثبت خطرناک است؟
رابطه جنسی در بارداری با HPV خطری برای جنین ندارد. اما اگر زگیل فعال وجود دارد، استفاده از کاندوم توصیه میشود تا از تحریک و خونریزی زگیلها جلوگیری شود و ریسک انتقال به شریک کاهش یابد.
5. آیا بعد از پاک شدن HPV ممکن است دوباره عود کند؟
در اکثر موارد وقتی سیستم ایمنی ویروس را سرکوب کرد، عود نمیکند. اما در دوران بارداری به دلیل تضعیف نسبی سیستم ایمنی، ممکن است ویروسی که سالها خاموش بوده دوباره فعال شود و زگیل ظاهر شود.
6. چقدر بعد از زایمان میتوانم واکسن HPV بزنم؟
بلافاصله بعد از زایمان میتوانید واکسن HPV (گارداسیل) را شروع کنید. واکسن با شیردهی هم تداخلی ندارد و در دوران شیردهی بیخطر است.
دکتر رضا ولی پور متخصص زگیل تناسلی
