فهرست موضوعات
بسیاری از آقایان با افزایش سن، نگران تغییرات در سیستم ادراری خود می شوند و اولین سوالی که با شنیدن کلمه پروستات به ذهنشان خطور می کند این است که: «آیا بزرگ شدن آن به معنای سرطان است؟» یا «اندازه پروستات در سرطان چقدر باید باشد؟». درک رابطه بین حجم این غده و بیماری های مختلف آن، کلید اصلی کاهش اضطراب و اقدام به موقع برای درمان است. در این مقاله جامع، به بررسی دقیق ابعاد پروستات، تفاوت بزرگ شدن خوش خیم با بدخیم و روش های تشخیص می پردازیم.
پروستات چیست و اندازه طبیعی آن چقدر است؟
پروستات غده کوچکی به شکل گردو است که بخشی از سیستم تولید مثل مردان را تشکیل می دهد. وظیفه اصلی آن تولید مایعی است که از اسپرم ها محافظت و آن ها را تغذیه می کند. در یک مرد جوان و سالم، وزن پروستات حدود ۲۰ تا ۲۵ گرم است و ابعاد آن تقریبا ۴ در ۳ در ۲ سانتی متر تخمین زده می شود.
با این حال، نکته چالش برانگیز اینجاست که پروستات یکی از معدود اعضای بدن است که در طول زندگی به رشد خود ادامه می دهد. به همین دلیل، اندازه پروستات در سرطان یا حتی در حالت سلامت، در سنین مختلف متفاوت است. این رشد مداوم لزوما به معنای وجود سلول های سرطانی نیست، بلکه می تواند ناشی از تغییرات هورمونی طبیعی سن باشد.
رابطه اندازه پروستات در سرطان و بزرگی خوش خیم (BPH)
یکی از بزرگترین سوءتفاهم ها در میان عموم مردم این است که هر چه پروستات بزرگتر باشد، احتمال سرطان بیشتر است. اما علم پزشکی نشان می دهد که این باور همیشه درست نیست. در واقع، وضعیتی به نام هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) وجود دارد که در آن پروستات به شدت بزرگ می شود (حتی تا اندازه یک پرتقال)، اما هیچ سلول سرطانی در آن وجود ندارد.
در مقابل، اندازه پروستات در سرطان ممکن است کاملا طبیعی به نظر برسد. یعنی فرد ممکن است پروستاتی با حجم ۲۰ سی سی داشته باشد اما در بخشی از آن تومور بدخیم در حال رشد باشد. بنابراین، حجم غده به تنهایی معیار قطعی برای وجود سرطان نیست. تفاوت اصلی در اینجاست که در BPH، کل غده به صورت هماهنگ بزرگ می شود، اما در سرطان، رشد معمولا در لایه های بیرونی و به صورت توده های نامنظم اتفاق می افتد.
علائم بزرگی پروستات که نیاز به پیگیری دارند
وقتی صحبت از اندازه پروستات در سرطان می شود، باید به علائمی توجه کرد که نشان دهنده فشار بر مجرای ادرار هستند. اگرچه این علائم در بزرگی خوش خیم و سرطان مشترک هستند، اما بروز ناگهانی یا همراه شدن آن ها با علائم دیگر باید جدی گرفته شود:
- کاهش فشار جریان ادرار و قطع و وصل شدن آن.
- تکرر ادرار، به خصوص در طول شب (نوکتوریا).
- احساس عدم تخلیه کامل مثانه پس از ادرار کردن.
- نیاز فوری به ادرار کردن که گاهی کنترل آن سخت می شود.
- وجود خون در ادرار یا مایع منی (که در سرطان شایع تر از BPH است).
بسیاری از مردم در گوگل به دنبال «درد پروستات» هستند. باید بدانید که سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولا دردی ندارد و فقط زمانی که اندازه پروستات در سرطان خیلی بزرگ شود و به بافت های مجاور یا استخوان ها سرایت کند، درد ظاهر می شود.
چگونه متوجه بدخیم بودن اندازه پروستات شویم؟
پزشکان برای اینکه بفهمند تغییر اندازه پروستات در سرطان ریشه دارد یا خیر، از ترکیبی از روش ها استفاده می کنند. تشخیص تنها با یک آزمایش امکان پذیر نیست:
۱. معاینه فیزیکی (DRE):
در این روش پزشک با استفاده از انگشت، سطح پروستات را از طریق مقعد لمس می کند. او به دنبال سفتی، گره های نامنظم یا عدم تقارن می گردد. در سرطان، بافت پروستات اغلب سفت تر از حالت عادی (شبیه به مفصل انگشت) حس می شود، در حالی که در بزرگی خوش خیم، بافت نرم و ارتجاعی باقی می ماند.
۲. آزمایش خون PSA:
آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) پروتئینی است که توسط سلول های پروستات تولید می شود. بالا بودن سطح PSA لزوما به معنای سرطان نیست؛ چرا که بزرگی ساده پروستات یا عفونت هم می تواند آن را بالا ببرد. با این حال، پزشک با مقایسه سطح PSA و اندازه پروستات در سرطان احتمالی، بررسی می کند که آیا این مقدار نسبت به حجم غده منطقی است یا خیر.
۳. تصویربرداری MRI و سونوگرافی:
ام آر آی مولتی پارامتریک (mpMRI) امروزه دقیق ترین راه برای مشاهده تغییرات داخلی پروستات است. این تصویربرداری می تواند نقاط مشکوک را شناسایی کند که در سونوگرافی های معمولی دیده نمی شوند.
آیا حجم زیاد پروستات خطر سرطان را افزایش می دهد؟
تحقیقات جالبی در این زمینه انجام شده است. برخی مطالعات نشان می دهند که مردانی با پروستات های بسیار بزرگ (ناشی از BPH)، ممکن است خطر کمتری برای ابتلا به نوع تهاجمی سرطان پروستات داشته باشند. دلیل این امر شاید این باشد که در پروستات های بزرگ، غلظت هورمون ها یا ساختار بافتی به گونه ای است که رشد تومورهای بدخیم را دشوارتر می کند.
با این حال، اندازه پروستات در سرطان زمانی اهمیت پیدا می کند که تومور باعث تغییر در کپسول پروستات شود. پس اگر سونوگرافی شما نشان می دهد که حجم پروستاتتان ۵۰ سی سی است، نترسید؛ این فقط یک عدد است و مهم تر از آن، ساختار یکنواخت و سطح PSA شماست.
سوالات متداول
- اندازه نرمال: در سن ۶۰ سالگی، حجم پروستات تا ۳۰ یا حتی ۴۰ گرم هم می تواند طبیعی تلقی شود.
- تاثیر تغذیه: مصرف گوجه فرنگی (به دلیل لیکوپن)، بروکلی و چای سبز در حفظ سلامت بافت پروستات و جلوگیری از تغییرات نامطلوب در اندازه پروستات در سرطان موثر شناخته شده اند.
- رابطه جنسی: برخلاف برخی باورهای قدیمی، فعالیت جنسی منظم نه تنها باعث بزرگی پروستات نمی شود، بلکه برخی تحقیقات نشان داده اند که می تواند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد.
راهکارهای پیشگیری و مدیریت سلامت پروستات
برای اینکه نگران تغییرات ناگهانی اندازه پروستات در سرطان نباشید، رعایت این موارد توصیه می شود:
- غربالگری منظم: بعد از ۵۰ سالگی (یا ۴۵ سالگی اگر سابقه خانوادگی دارید)، سالانه آزمایش PSA و معاینه انجام دهید.
- ورزش: چاقی یکی از عوامل تحریک کننده رشد پروستات و افزایش خطر سرطان های تهاجمی است.
- کاهش مصرف گوشت قرمز: رژیم های غذایی سرشار از چربی های حیوانی با افزایش حجم غیرطبیعی پروستات مرتبط هستند.
نتیجه گیری نهایی:
در نهایت باید گفت که اندازه پروستات در سرطان یک متغیر ثابت نیست. پروستات می تواند بزرگ باشد و کاملا سالم بماند، یا کوچک باشد و حاوی سلول های سرطانی. مهم ترین اقدام، توجه به علائم ادراری و اعتماد به روش های تشخیصی مدرن مانند MRI و بیوپسی در صورت نیاز است. هرگز بر اساس اعداد سونوگرافی خوددرمانی نکنید و اجازه دهید پزشک متخصص با بررسی تمامی شواهد، سلامت شما را تایید کند.
دکتر رضا ولی پور متخصص اورولوژی در سعادت آباد
