دکتر ولی پور
متخصص و فوق تخصص اورولوژی

دیالیز چیست و چگونه می تواند کمک کند؟

افرادی که کلیه های از کار افتاده یا آسیب دیده دارند، برای از بین بردن مواد زائد و آب ناخواسته از خون مشکل خواهند داشت. دیالیز، یک روش مصنوعی برای انجام این فرآیند می باشد.

دیالیز جایگزین کار طبیعی کلیه ها می باشد، بنابراین به عنوان درمان جایگزین کلیه نیز شناخته می شود.

کلیه های سالم میزان آب و مواد معدنی بدن را تنظیم می کنند و مواد زائد را از بین می برند.

کلیه ها مواد خاصی که در متابولیسم مهم هستند، را ترشح می کند، اما دیالیز توانایی این کار را ندارد.

کلیه های یک فرد سالم روزانه حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ لیتر خون را فیلتر می کنند. اگر کلیه ها به درستی کار نکنند، مواد زائد در خون تجمع می یابند که می تواند منجر به کما و مرگ شود.

علت آن ممکن است یک بیماری مزمن یا آسیب کوتاه مدت باشد که کلیه ها را تحت تأثیر قرار می دهد.

دیالیز زیاد شدن سطح مواد زائد موجود در خون به سطح خطرناک جلوگیری می کند. همچنین می تواند سموم یا داروها را در شرایط اورژانسی از خون خارج کند.

انواع دیالیز چیست؟

دیالیز انواع مختلفی دارد.

سه روش اصلی آن عبارتند از:

انتخاب هرکدام از این روش ها به عواملی مانند وضعیت بیمار، در دسترس بودن روش ها و هزینه آن ها بستگی دارد.

در همودیالیز، خون در خارج از بدن و از طریق دستگاهی با فیلترهای خاص گردش می کند.

خون از طریق یک لوله انعطاف پذیر به نام کاتتر از ورید بیمار خارج می شود.

فیلترها مانند کلیه ها مواد زائد موجود در خون را از بین می برند. سپس خون فیلتر شده از طریق کاتتر دیگری به بیمار بازمی گردد. این سیستم مانند کلیه مصنوعی عمل می کند.

همودیالیز چیست

افرادی که قرار است همودیالیز شوند، نیاز به یک جراحی برای بزرگ شدن رگ خونی، معمولاً در بازو، دارند. بزرگ شدن ورید امکان قرار دادن کاتترها را فراهم می کند.

همودیالیز معمولاً سه بار در هفته و به مدت ۳ تا ۴ ساعت در روز انجام می شود و بستگی به میزان عملکرد کلیه ها و میزان افزایش آب بدن بیمار در بین درمان ها دارد.

همودیالیز را می توان در یک مرکز دیالیز ویژه در بیمارستان یا در خانه انجام داد.

افرادی که در خانه دیالیز می شوند، باید از کاری که انجام می دهند دقیق اطلاع داشته باشند.

اگر فردی از انجام دیالیز در خانه اطمینان ندارد، بهتر است آن را در بیمارستان انجام دهد.

همودیالیز خانگی برای افرادی مناسب است که:

دیالیز صفاقی

همودیالیز با فیلتر کردن خون مواد زائد را از بین می برد، اما دیالیز صفاقی از طریق انتشار عمل می کند.

در دیالیز صفاقی، یک محلول استریل دیالیز، غنی از مواد معدنی و گلوکز، از طریق لوله ای به داخل حفره صفاقی که روده را احاطه کرده است، هدایت می شود. غشای صفاقی، یک غشا نیمه نفوذ پذیر است.

دیالیز صفاقی از قابلیت فیلتراسیون طبیعی صفاق، پوشش داخلی شکم، برای فیلتر کردن مواد زائد از خون استفاده می کند.

محلول دیالیز مدتی در حفره صفاقی باقی می ماند، بنابراین می تواند مواد زائد را جذب کند. سپس از طریق لوله تخلیه شده و دور ریخته می شود.

این تعویض یا چرخه، به طور معمول چندین بار در طول روز تکرار می شود و می توان آن را یک شبه با یک سیستم خودکار انجام داد.

از بین بردن آب ناخواسته یا اولترافیلتراسیون از طریق اسمز اتفاق می افتد. محلول دیالیز غلظت بالایی از گلوکز دارد و این امر باعث فایجاد شار اسمزی می شود. این فشار باعث حرکت مایعات از خون به داخل محلول دیالیز می شود. در نتیجه، مایع بیشتری نسبت به مقدار وارد شده، تخلیه می شود.

دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی نسبت به همودیالیز کارایی کمتری دارد. مدت زمان بیشتری طول می کشد و تقریباً همان مقدار مواد زائد، نمک و آب را از بین می برد.

با این حال، دیالیز صفاقی به بیماران آزادی و استقلال بیشتری می دهد، زیرا این کار را می توانند در خانه انجام دهند. این کار در سفر با حداقل تجهیزات تخصصی نیز قابل انجام است.

دو نوع دیالیز صفاقی وجود دارد

دیالیز صفاقی مداوم سرپایی به هیچ دستگاهی احتیاج ندارد و بیمار یا مراقب وی می تواند این کار را انجام دهد.

محلول دیالیز تا ۸ ساعت در شکم باقی می ماند و بلافاصله با محلول تازه جایگزین می شود. این کار را باید روزانه، چهار یا پنج بار انجام داد.

دیالیز صفاقی مداوم چرخه ای یا دیالیز صفاقی خودکار از دستگاهی برای تعویض مایعات استفاده می کند. این کار به طور کلی هر شب و زمانی که بیمار می خوابد، انجام می شود.

هربار دیالیز حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت طول می کشد. پس از اتمام، اکثر افراد در طول روز مایعات را درون شکم خود نگه می دارند. برخی از بیماران ممکن است در طول روز به تعویض دیگری نیاز داشته باشند.

دیالیز صفاقی گزینه مناسبی برای بیمارانی است که همودیالیز برای آن ها بیش از حد طاقت فرسا می باشد مانند افراد مسن، نوزادان و کودکان. این کار در هنگام مسافرت نیز انجام می شود، بنابراین برای افرادی که کار می کنند یا به مدرسه می روند، راحت تر است.

درمان جایگزین مداوم کلیه

دیالیز می تواند متناوب یا مداوم باشد.

یک جلسه دیالیز متناوب تا ۶ ساعت به طول می انجامد، اما درمان های جایگزین مداوم کلیه برای استفاده ۲۴ ساعته در بخش مراقبت های ویژه (ICU) طراحی شده است.

درمان جایگزین مداوم کلیه

دیالیز موقت چیست؟

گاهی دیالیز برای مدت زمان محدودی انجام می شود.

افرادی که به دیالیز موقت نیاز دانرند عبارتنداز:

  • بیماری کلیوی ناگهانی یا حاد داشته اند
  • مواد سمی یا بیش از حد دارو مصرف کرده اند
  • به کلیه آن ها آسیب یا صدمه وارد شده باشد
  • به بیماری مزمن قلبی مبتلا باشند.

خطرات و عوارض دیالیز

در برخی موارد، کلیه ها بهبود می یابند و نیازی به درمان بیشتری ندارند.

آیا دیالیز جایگزین کلیه ها می باشد؟

دیالیز به بیمارانی که کلیه از کار افتاده دارند کمک می کند اما به اندازه کلیه طبیعی کارآمد نیست. بیمارانی که دیالیز می شوند باید مراقب میزان و مقدار نوشیدن و خوردن خود باشند و باید هم زمان داروهایی را مصرف کنند.

بسیاری از افرادی که دیالیز می شوند می توانند کار کنند، زندگی عادی داشته و سفر کنند، به شرطی که درمان دیالیز در محل امکان پذیر باشد.

زنانی که دیالیز می کنند به طور معمول در بارداری مشکل دارند. بیش تر بودن مواد زائد در بدن نسبت به کلیه های طبیعی، باعث اختلال در باروری می شود.

زنانی که در حین دیالیز باردار می شوند، احتمالاً در طول بارداری به افزایش تعداد دیالیز نیاز خواهند داشت. اگر یک زن پیوند کلیه موفقیت آمیز داشته باشد، باروری او به حالت طبیعی برمی گردد.

دیالیز تاثیر کمی نیز بر روی باروری مردان دارد، اما کمتر از باروری زنان می باشد.

دیالیز

علائم نارسایی کلیه

علائم نارسایی کلیه ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • خستگی
  • افزایش نیاز مکرر به ادرار کردن، به خصوص در شب
  • خارش پوست
  • اختلال نعوظ
  • حالت تهوع
  • تنگی نفس
  • احتباس آب، منجر به تورم پا، دست ها و مچ پا می شود
  • خون در ادرار
  • پروتئین در ادرار

عوارض دیالیز چیست؟

افرادی که نیاز به دیالیز دارند، ممکن است موارد زیر را تجربه کنند:

  • گرفتگی عضلات
  • خارش پوست، که اغلب قبل یا بعد از دیالیز بدتر می شود
  • فشار خون پایین، به ویژه در افراد دیابتی
  • مشکلات خواب، گاهی به دلیل خارش، بی قراری پاها، یا وقفه های کوچک در تنفس به نام آپنه
  • اضافه بار مایعات، بنابراین بیماران باید روزانه مقدار مشخصی مایع مصرف کنند
  • عفونت یا تورم در محل کاتتر دیالیز
  • افسردگی و نوسانات خلقی

بیماری های کلیوی بسیار جدی می باشند. در افراد مبتلا به نارسایی مزمن کلیه، بعید است کلیه ها بهبود یابند، اما دیالیز می تواند حال عمومی را بهبود داده و عمر آن ها را تا ۲۰ سال یا بیشتر طولانی کند.

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

برای ثبت پرسش خود از دکتر می توانید از این قسمت استفاده کنید.پاسخ شما تا 24 ساعت پس ثبت سوال از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد.

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید. (فرمت های مجاز شامل png, gif و jpg می باشد و حداکثر حجم هر تصویر ۸ مگابایت است.)
© همیارسیستم
پرسش از دکتر