فهرست موضوعات
اگر زگیل تناسلی گرفتهاید و حالا میپرسید آیا هنوز واکسن به دردتان میخورد، پاسخ کوتاه این است: بله، اما نه به آن دلیلی که فکر میکنید. واکسن زگیل تناسلی بعد از ابتلا، زگیلهای موجود شما را درمان نمیکند و ویروسی را که وارد بدنتان شده از بین نمیبرد. این یک واقعیت پزشکی است و هر مرکزی که خلافش را وعده دهد، بیش از آنچه شواهد اجازه میدهد ادعا کرده است.
اما دو فایده واقعی وجود دارد که در ادامه با جزئیات توضیح میدهیم:
1. کاهش احتمال عود پس از درمان
2. محافظت در برابر تیپهای دیگر ویروس که هنوز به آنها مبتلا نشدهاید.
چرا واکسن، عفونت موجود را درمان نمیکند؟
برای اینکه این موضوع را باور کنید باید بدانید واکسن چطور کار میکند. واکسنهای اچ پی وی از ذرات شبه ویروسی ساخته شدهاند؛ یعنی پوستهی بیرونی ویروس بدون ماده ژنتیکی. بدن با دیدن این پوسته، پادتن میسازد. این پادتنها در خون گردش میکنند و اگر ویروس واقعی وارد شد، پیش از آنکه بتواند وارد سلول شود آن را خنثی میکنند.
این واکسنها نباید در پاک کردن عفونتهای از پیش موجود مؤثر باشند، چون پروتئینهای ویروس روی سطح سلولهای آلوده قرار نمیگیرند و بنابراین پادتنهای تولیدشده پس از واکسیناسیون نمیتوانند آنها را پیدا و هدفگیری کنند.
به نقل از: PMC
به زبان سادهتر: ویروس داخل سلول پنهان میشود و از بیرون هیچ نشانهای از خودش نشان نمیدهد. پادتنها فقط در فضای بیرون سلول گردش میکنند، پس چیزی برای هدف گرفتن پیدا نمیکنند. تلاشهای گستردهای برای ساخت واکسن درمانی اچپیوی در جریان است، اما تا امروز چنین واکسنی به بازار نیامده. هر آنچه امروز در دسترس است، پیشگیرانه محسوب میشود.
پس چرا پزشکان بعد از درمان هم واکسن را توصیه میکنند؟
فایده اول: کاهش قابل توجه عود
زگیل تناسلی پس از درمان به طور نگرانکنندهای عود میکند. در پیگیری بلندمدت بیمارانی که با لیزر درمان شده بودند، دست کم نزدیک به ۳۰ درصد یک بار عود را تجربه کردند.
مطالعات نشان دادهاند واکسیناسیون کمکی اچپیوی، خطر عود زگیل تناسلی پس از درمان جراحی اولیه را بهطور معناداری کاهش میدهد و این اثر در مردان نیز تأیید شده است.
به نقل از: Vaccines (MDPI)
مکانیسم دقیق این اثر هنوز کاملاً روشن نیست، اما فرضیهی اصلی این است که پس از برداشتن ضایعه، ویروس باقی مانده در بافت اطراف برای آلوده کردن سلولهای جدید، باید دوباره از فضای خارج سلولی عبور کند و در همین لحظه پادتنهای واکسن میتوانند آن را خنثی کنند.
فایده دوم: محافظت در برابر تیپهای دیگر
بیش از ۲۰۰ تیپ اچپیوی شناخته شده و ابتلا به یک تیپ به معنای ایمنی در برابر بقیه نیست. حتی اگر تیپهای ۶ و ۱۱ — که عامل بیشتر زگیلهای تناسلی هستند — را گرفته باشید، همچنان در برابر تیپهای ۱۶ و ۱۸ که با سرطان مرتبطاند بیدفاعید.
واکسن این تیپهای دیگر را پوشش میدهد و همین بهتنهایی دلیل کافی برای تزریق است.
نکته حیاتی: همه واکسنها از زگیل محافظت نمیکنند
این مهمترین نکتهی عملی این مقاله است و اگر آن را ندانید، ممکن است هزینه کنید و محافظتی که دنبالش هستید را نگیرید.
| نوع واکسن | تیپهای پوششدادهشده | محافظت در برابر زگیل؟ |
|---|---|---|
| دوظرفیتی | ۱۶ و ۱۸ | خیر |
| چهارظرفیتی | ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸ | بله |
| نهظرفیتی | ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸ و پنج تیپ پرخطر دیگر | بله |
تیپهای ۱۶ و ۱۸ با سرطان مرتبطاند اما عامل زگیل تناسلی نیستند. تیپهای ۶ و ۱۱ عامل حدود ۹۰ درصد زگیلهای تناسلی هستند و فقط در انواع چهارظرفیتی و نهظرفیتی پوشش داده میشوند.
پس اگر هدف شما محافظت در برابر زگیل تناسلی است، پیش از خرید حتماً بپرسید واکسن چند ظرفیتی است و آیا تیپهای ۶ و ۱۱ را پوشش میدهد یا نه. این سوال را از داروخانه یا مرکز تزریق بپرسید و به نام تجاری اکتفا نکنید.
نکات مهم برای مردان
بخش قابل توجهی از محتوای موجود درباره اچپیوی، زنان را مخاطب قرار میدهد. اما چند نکته وجود دارد که مخصوص مردان است.
آزمایش غربالگری روتین برای مردان وجود ندارد
زنان با تست پاپ اسمیر غربالگری میشوند، اما برای مردان چنین آزمایش استانداردی وجود ندارد. یعنی مرد ممکن است ناقل ویروس باشد بدون آنکه هرگز متوجه شود. این موضوع دو پیامد دارد: انتقال ناخواسته شایعتر است، و واکسیناسیون در مردان اهمیت بیشتری پیدا میکند چون مسیر تشخیص زودهنگام محدودتر است.
اچپیوی در مردان فقط زگیل نیست
ویروس اچ پی وی در مردان میتواند با سرطان آلت تناسلی، سرطان مقعد و سرطانهای ناحیه دهان و حلق مرتبط باشد. این موارد نادرند اما همین که وجود دارند، دلیل دیگری برای واکسیناسیون است — فراتر از موضوع زگیل.
واکسیناسیون شریک جنسی
اگر شما مبتلا شدهاید، بحث واکسیناسیون شریک جنسی هم مطرح میشود. این تصمیم باید با پزشک او گرفته شود و به سن، سابقه واکسیناسیون و شرایط فردی بستگی دارد.
واکسن جایگزین درمان نیست
اگر زگیل فعال دارید، درمان آن مسیر جداگانهای دارد و واکسن جایگزینش نمیشود. روشهای درمانی موجود را در مقالهی درمان زگیل تناسلی در مردان بدون عود مجدد بررسی کردهایم. اگر مطمئن نیستید ضایعهای که دیدهاید زگیل است یا نه، عکس زگیل تناسلی کمک میکند.
چه زمانی بعد از درمان واکسن بزنم؟
شواهد موجود نشان میدهند زمانبندی اهمیت دارد و هرچه واکسیناسیون به زمان درمان نزدیکتر باشد، اثر آن بر کاهش عود بیشتر است.
در عمل، تزریق در فاصلهی نزدیک به زمان درمان — کمی پیش از آن یا در هفتههای پس از آن — رایجترین رویکرد است. اما زمانبندی دقیق باید توسط پزشک شما و با توجه به روش درمانی انجامشده تعیین شود.
اگر مدتها از درمان شما گذشته، این به معنای بیفایده بودن واکسن نیست. فایدهی دوم — محافظت در برابر تیپهای دیگر — همچنان پابرجاست.
سن و تعداد دوز
بهترین زمان برای واکسیناسیون پیش از شروع فعالیت جنسی و در سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی است و از ۹ سالگی هم قابل شروع است. برای افرادی که در آن سن واکسن نگرفتهاند، تزریق تا ۲۶ سالگی بهصورت روتین توصیه میشود.
در سنین بالاتر تا حدود ۴۵ سالگی هم تزریق ممکن است، اما تصمیمگیری در این گروه سنی باید فردی باشد. با افزایش سن، فایدهی مورد انتظار کمتر میشود چون احتمال مواجههی قبلی با تیپهای شایع بیشتر است.
تعداد دوزها به سن شروع بستگی دارد و توسط پزشک تعیین میشود.
چه کسانی نباید واکسن بزنند یا باید تعویق بیندازند؟
واکسن اچپیوی در مجموع ایمن است، اما چند وضعیت وجود دارد که باید مطرح شود.
- سابقه واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی واکسن یا به یکی از اجزای آن. حساسیت به مخمر برای برخی انواع واکسن اهمیت دارد و باید پیش از تزریق مطرح شود.
- بارداری. اگر در میانه دوره واکسیناسیون باردار شدید، ادامه دوزها تا پس از زایمان به تعویق میافتد. واکسنهای اچپیوی ویروس زنده ندارند و شواهد موجود آسیبی نشان ندادهاند، اما بهعنوان احتیاط این توصیه برقرار است.
- بیماری حاد همراه با تب — دلیل تعویق موقت تا زمان بهبود. سرماخوردگی خفیف بدون تب معمولاً مانع نیست.
عوارض شایع واکسن معمولاً خفیف و گذرا هستند: درد و قرمزی محل تزریق، سردرد خفیف و گاهی احساس خستگی. سرگیجه و غش پس از تزریق در نوجوانان گزارش شده و به همین دلیل معمولاً توصیه میشود پس از تزریق چند دقیقه بنشینید.
آنچه واکسن انجام نمیدهد
برای اینکه انتظار شما واقعبینانه بماند، این فهرست را هم بدانید. واکسن:
- زگیلهای موجود را از بین نمیبرد و جایگزین کرایوتراپی، لیزر یا داروهای موضعی نمیشود
- ویروسی را که از قبل در بدن است پاک نمیکند
- عود را به صفر نمیرساند، بلکه احتمالش را کم میکند
- در برابر همه تیپهای اچپیوی محافظت نمیکند
- از سایر بیماریهای مقاربتی محافظت نمیکند
- نیاز به پیگیری پزشکی را از بین نمیبرد
این فهرست برای دلسرد کردن شما نیست. برعکس — وقتی بدانید واکسن دقیقاً چه میکند و چه نمیکند، تصمیم درستتری میگیرید و پس از تزریق هم انتظار غیرواقعی نخواهید داشت.
سوالات متداول
آیا بعد از تزریق واکسن هنوز ناقل ویروس هستم و میتوانم منتقل کنم؟
بله. واکسن ویروسی را که از قبل در بدن شماست پاک نمیکند، بنابراین احتمال انتقال همچنان وجود دارد. استفاده از کاندوم احتمال انتقال را کم میکند اما بهطور کامل از بین نمیبرد، چون ویروس میتواند در نواحی پوستی خارج از محدودهی پوشش کاندوم هم وجود داشته باشد.
اگر دوره واکسیناسیون را نیمهکاره رها کردم، باید از اول شروع کنم؟
خیر. در بیشتر موارد نیازی به شروع مجدد نیست و دوره از همان جایی که متوقف شده ادامه پیدا میکند، حتی اگر فاصلهی زیادی افتاده باشد. این موضوع را با مرکز تزریق مطرح کنید تا برنامهی دوزهای باقیمانده تنظیم شود.
آیا لازم است پیش از تزریق آزمایش اچپیوی بدهم؟
خیر. انجام آزمایش پیش از واکسیناسیون توصیه نمیشود، چون نتیجهی آن تصمیم را عوض نمیکند. مثبت بودن آزمایش دلیلی برای نزدن واکسن نیست و منفی بودنش هم تضمینی برای نبود مواجههی قبلی با سایر تیپها ایجاد نمیکند.
آیا واکسن اچپیوی بر باروری اثر میگذارد؟
شواهد موجود چنین اثری را نشان ندادهاند. این نگرانی در فضای مجازی مطرح شده اما پشتوانهی علمی ندارد. اگر نگرانی خاصی در این زمینه دارید، آن را با پزشک خود مطرح کنید.
واکسن چند سال ایمنی ایجاد میکند؟
پیگیریهای بلندمدت نشان دادهاند ایمنی ایجادشده سالها پایدار میماند و تا امروز شواهدی مبنی بر لزوم دوز یادآور برای عموم افراد منتشر نشده است.
اگر همسرم واکسن زده، من هم لازم است بزنم؟
واکسیناسیون یک نفر محافظتی برای نفر دیگر ایجاد نمیکند. تصمیم دربارهی واکسیناسیون هر فرد باید جداگانه و بر اساس سن، سابقه و شرایط خودش گرفته شود.
