درمان باقی ماندن ادرار در مثانه بعد از تخلیه

احتباس ادرار به معنی ناتوانی در دفع ادرار و یا تخلیه کامل مثانه می باشد. تخلیه ناکامل مثانه ممکن است به تکرر ادرار و یا بی اختیاری ادرار نیز منجر شود. اگر فرد بتواند ادرار کند، پزشک میزان ادرار باقی مانده در مثانه فرد را (پس از دفع ادرار) اندازه گیری می کند. در احتباس ادراری، پزشک به طور موقت از سوند ادراری یا نوعی کاتتر، برای خروج ادرار از مثانه استفاده می کند و سپس به درمان علت احتباس ادرار می پردازد. در ادامه مطلب، باقی ماندن ادرار در مثانه بعد از تخلیه را توضیح خواهیم داد.

از دلالیل و علت های احتباس ادرار می توان به موارد زیر اشاره کرد:

علل احتباس ادرار

احتباس ادرار در مردان شایع تر است. زیرا بزرگ شدن پروستات به دنبال بروز بیماری هایی مانند هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH)، ممکن است باعث تنگ شدن مجری خروج ادرار (میزراه) شود. برخی داروها، به ویژه داروهایی که اثرات آنتی کولینرژیک دارند، مانند آنتی هیستامین ها و بعضی داروهای ضد افسردگی، می توانند منجر به بروز احتباس ادرار در مردان و زنان شوند. پر شدن راست روده به وسیله مدفوع (مثلا به دلیل یبوست) می تواند بر میزراه فشار وارد کرده و باعث تنگ شدن آن و احتباس ادرار شود. بیماری مثانه نوروژنیک در افراد مبتلا به دیابت کنترل نشده، بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) و پارکینسون، می توانند منجر به احتباس ادرار شوند. عمل های جراحی در ناحیه لگن نیز می توانند به اعصاب مثانه آسیب رسانده و ممکن است موجب اختلال در قابلیت دفع ادرار شوند.

علائم احتباس ادرار

برخی اوقات، افراد اصلاً نمی توانند دفع ادرارداشته باشند. در چنین مواردی، مثانه طی چند ساعت با ادرار پر می شود و به دلیل اتساع بیش از حد، درد زیادی ایجاد می کند و همچنین ناحیه زیر شکم دچار تورم می شود. در احتباس ادراری، معمولا افراد قادر به دفع مقدار کمی ادرار هستند اما نمی توانند مثانه خود را به طور کامل تخلیه کنند. در این افراد، مثانه به آرامی پر شده و بدون ایجاد درد اتساع می یابد. اگرچه ممکن است. در شروع دفع ادرار دچار مشکل شده و یا جریان ضعیف ادرار یا احساس تخلیه نشدن کامل مثانه داشته باشند. از آنجایی که مثانه نسبتاً پر باقی می ماند، گاهی اوقات ممکن است فرد دچار نشت ادرار (بی اختیاری لبریزی ادرار)، شب ادراری و یا تکرر ادرار شود. باقی ماندن ادرار در مثانه می تواند محل مناسبی برای رشد باکتری ها ایجاد کرده و افراد ممکن است به عفونت مجاری ادراری (UTI) مبتلا شوند.

تشخیص احتباس ادرار

اگر فرد اصلا قادر به دفع ادرار نباشد، تشخیص واضح است. در صورت باقی ماندن ادرار در مثانه بعد از تخلیه، پزشک حجم ادراری را که بعد از دفع ادرار، در مثانه فرد باقی می ماند اندازه گیری کرده و بلافاصله پس از دفع ادرار، یک کاتتر را داخل مثانه قرار می دهد تا ادرار از طریق آن خارج شود. برای اندازه گیری حجم ادراری که در مثانه باقی می ماند، ممکن است سونوگرافی مثانه انجام شود. به مقدار ادراری که پس از دفع ادرار در مثانه باقی می ماند، حجم باقی مانده پس از دفع ادرار گفته می شود. اگر این میزان ادرار بیش از نصف یک فنجان باشد (در افراد مسن کمی بیشتر)، احتباس ادرار تشخیص داده می شود.

برای تشخیص گذاری، پزشک ابتدا یک معاینه فیزیکی انجام می دهد که معمولاً شامل معاینه مقعدی نیز می شود. معاینه مقعد در مردان می تواند نشان دهد که آیا پروستات بزرگ شده است یا خیر. معاینه مقعدی به تشخیص اختلالات دفع مدفوع از جمله انسداد کولون نیز کمک می کند. همچنین ممکن است از نمونه ادرار فرد برای تشخیص عفونت ادراری استفاده شود. آزمایش خون و عکسبرداری نیز ممکن است برای تعیین علت احتباس ادرار مورد نیاز باشد.

تشخیص احتباس ادرار

درمان احتباس ادرار

درمان احتباس ادرار می تواند با روش های زیر انجام شود:

روش درمانی و طول درمان، به نوع و علت احتباس ادرار بستگی دارد.

تخلیه مثانه (درناژ مثانه)

تخلیه مثانه در واقع استفاده از نوعی کاتتر برای تخلیه ادرار است. درمان احتباس ادراری حاد، معمولاً با کاتتریزاسیون شروع می شود تا فشار ناشی از مثانه ای که کاملا پر شده را کاهش داده و از آسیب بیشتر مثانه جلوگیری کند. با استفاده از بی حسی موضعی، پزشک یک کاتتر را از طریق مجرای ادراری به مثانه وارد کرده تا ادرار تخلیه شود. در برخی افراد ممکن است میزراه مسدود شده باشد. در این صورت، پزشک پس از بیهوشی، یک کاتتر را از محلی درست بالای استخوان شرمگاهی، مستقیماً به درون مثانه وارد می کند. در صورتی که روش های درمانی دیگر برای احتباس ادراری مزمن موثر واقع نشود، ممکن است فرد به کاتتریزاسیون گهگاهی و یا طولانی مدت نیاز داشته باشد و پزشک نحوه سوند گذاری برای تخلیه ادرار در منزل را به فرد آموزش می دهد.

اتساع مجرای ادراری

اتساع مجرای ادراری برای درمان تنگ شدن این مجرا استفاده می شود. این کار با قرار دادن لوله های عریض تر در مجرای ادرار و یا باد کردن یک بالون کوچک که در انتهای کاتتر قرار دارد، صورت می گیرد. هر دو روش، باعث منبسط شدن مجرای ادرار شده و در نتیجه خروج ادرار از مثانه راحت تر صورت می گیرد. این کار معمولا با استفاده از بی حسی موضعی انجام می شود. اما در برخی موارد نیز ممکن است از آرام بخش و یا بی حسی منطقه ای استفاده شود.

استنت های مجرای ادراری

درمان دیگر تنگ شدن مجرای ادرار شامل قرار دادن یک لوله به نام استنت در مجرای ادرار و هدایت آن به محلی که تنگ شده می باشد. استنت ها ممکن است موقت یا دائمی باشند. استنت در مجرای ادراری قرار گرفته و مانند فنر باز می شود و با انبساط بافت های اطراف خود، مجرای ادرار را گشاد می کند.

داروهای پروستات

پزشک ممکن است یک و یا ترکیبی از داروها را برای جلوگیری از بزرگ شدن و یا کوچک شدن پروستات و همچنین تسکین علائم احتباس ادراری ناشی از هایپرپلازی خوش خیم پروستات (بزرگ شدن پروستات) تجویز کند.


دکتر ولی پور، متخصص اورولوژی

سیستم پرسش و پاسخ

ثبت سوال جدید

برای ثبت پرسش خود از دکتر می توانید از این قسمت استفاده کنید.پاسخ شما تا 24 ساعت پس ثبت سوال از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد.

پیگیری سوال قبل

برای پیگیری پاسخ سوال خودتون و نمایش آن کد رهگیری خود را در این قسمت وارد کنید.
تصاویر پیوست امکان انتخاب تا ۵ تصویر وجود دارد. جهت انتخاب چندگانه کلید Ctrl را نگه دارید. (فرمت های مجاز شامل png, gif و jpg می باشد و حداکثر حجم هر تصویر ۸ مگابایت است.)
© همیارسیستم
پرسش از دکتر